Kanundan Doğan Ücretsiz İzin Süreleri
Ücretsiz izin kavramının tanımı ve nasıl kullanılacağı ile ilgili hususlar kanunda açıkça belirtilmemiştir. 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 56 ve 74’te işçiye hak olarak verilen ücretsiz izinler dışında diğer tüm ücretsiz izinlerin tarafların rızasıyla kullanılması gerekmektedir. Ücretsiz izin süreleri ve Kanundan doğan ücretsiz izinleri sırasıyla aşağıda detaylı olarak inceleyeceğiz.
Ücretsiz İzin Süresi Yıllık İzin Süresinden Mahsup Edilemez
4857 sayılı İş Kanunu madde 56’da “yıllık ücretli iznin kullanılması ” başlığı altında ücretsiz izin ve ücretsiz izin kullanımından bahsetmiştir. “İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.” Hükmü ile yıl içerisindeki ücretsiz izinlerin yıllık izne mahsup edilemeyeceği hususunu belirtmiştir.
Yıllık izin sürelerinden bahsedecek olursak;
İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;
- 1 yıldan 5 yıla kadar (beş yıl dâhil) olanlara 14 günden,
- 5 yıldan fazla 15yıldan az olanlara 20 günden,
- 15 yıl (dâhil) ve daha fazla olanlara 26günden az olamaz.
Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün arttırılarak uygulanır.
Ancak 18 ve daha küçük yaştaki işçilerle,50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz. Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.
Yıllık İzin Süresinde Verilen Ücretsiz Yol İzni
Yukarıda yıllık ücretli izin sürelerini tekrar hatırlattıktan sonra yine 4857 sayılı İş Kanunu madde 56’da “yıllık ücretli iznin kullanılması ” başlığı altında “Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır…” hükmü yer almıştır.
Yukarıdaki Kanun Hükmü gereği yıllık ücretli iznin kullanımı, işyerinin kurulu bulunduğu başka bir yerde geçirildiği takdirde, yolda geçecek yıllık ücretli izin sürelerini karşılamak amacı ile işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır.
Analık Hallerinde 6 Aylık Ücretsiz İzin
Ücretsiz izin terimine yine 4857 sayılı İş Kanunu madde 74’te “Analık halinde çalışma ve süt izni” başlığı altında rastlamaktayız. İş Kanununda doğumdan önce 8 doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftalık sürenin sonunda;
“İsteği halinde kadın işçiye, onaltı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde onsekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir.” Hükmü yer almıştır.
Haftalık Çalışma Süresinin Yarısı Kadar Ücretsiz İzin
4857 sayılı İş Kanununda 2016 yılında yapılan değişiklik ile, analık halinde ücretsiz izin başlığı altında; “doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir.” Hükmü yer almıştır.
Çocuğun üç yaşını doldurmamış olması kaydı ile, kadın veya erkek işçilere;
- Birinci doğumda 60 gün,
- İkinci doğumda 120 gün,
- Sonraki doğumlarda 180 gün,
Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar Ücretsiz İzin verilmektedir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması hâlinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır.
İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.
Kanundan Kaynaklanmayan Ücretsiz İzin Süreleri
Kanundan kaynaklanan ücretsiz izin sürelerini ve ücretsiz izin türlerini yukarda tek tek anlattık. Yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılan halleri açıklayan İş Kanununun 55. maddesi (j) fıkrasında, “İşveren tarafından verilen “diğer izinler” de sayılmıştır. Burada sözü edilen izinler, işverenin kendi takdiri sonucunda işçiye verdiği ücretli ve ücretsiz izinlerdir. Kanundan kaynaklanmayan ücretsiz izinlere mazeret izinleri de diyebiliriz.
Taraflarca anlaşılarak belirli bir süre için ücretsiz izin uygulanması durumunda, söz konusu izin süresince iş sözleşmesi askıda kalacaktır. Uygulanan ücretsiz izin süresi boyunca, herhangi bir çalışma yapılmadığından ve ücret ödenmediğinden, bu izin süreleri çalışma süresinden sayılmamaktadır. Gerek işçinin kıdem süresinin hesaplanması sırasında; gerekse emeklilik hakları bakımından önem taşıyan sigortalılık süresinin tespiti sırasında, ücretsiz izin süreleri hesaplama dışında tutulmaktadır.
Ücretsiz izin uygulamaları özellikle mazeret izni uygulamaları, işverenlerin ve işçilerin karşılıklı anlaşmaları halinde gerçekleştirilebilmektedir. Herhangi bir işçinin ücretsiz izin kullanmak istemesi durumunda, böylesi bir izin kullanabilmesi için bu talebinin işveren tarafından kabul edilmesi gerekmektedir. Aynı biçimde, bir veya birden fazla işçi için ücretsiz izin uygulaması gerçekleştirmek isteyen işveren, bu konuda izin kullandırmak istediği işçilerin onayını almak durumundadır.
Taraflardan herhangi birinin onayı olmaksızın ücretsiz izin kullanılması veya kullandırılması, iş sözleşmesinin haklı nedenlere dayanılarak fesih edilmesi sonucunu doğurabilecektir.
Ücretsiz İzinde Çalışma Yasağı
İşveren, ücretli ya da ücretsiz izne ayrıldığı dönemde başka bir işte çalıştığı tespit edilen işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu durum işçinin sadakat borcuna aykırı davranması olarak değerlendirilir ve fesih için bir haklı neden teşkil eder.
Ücretsiz İzin Uygulaması
Hem işverenlerin, hem de işçilerin belirli nedenlere dayalı olarak ücretsiz izin uygulamak veya ücretsiz izin istemek yoluna gitmeleri, uygulamada karşılaşılan bir başka izin şeklidir. Yasal düzenlemeler kapsamında, işçilerin veya işverenlerin ücretsiz izin uygulamalarına açıklık getiren bir hüküm yer almamaktadır. Ücretsiz izinlerin işçi ve işveren açısından kullanım şekli ve şartlarının detayları hakkında öğrenmek istediklerinizi bibilene sorabilirsiniz..