Genel Bilgiler
Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir.
Meslek hastalıklarında hastalığın etkeni direkt işyerindedir. Meslek hastalığı etkene doğrudan maruz kalan kişilerde görülür ve sadece işçinin yürüttüğü iş sonucunda meydana gelir. İşçinin, meslek hastalığına yakalandığının kabul edilmesi için işin yürütüm şartlarından veya işin niteliğinden geçici ve sürekli iş görememe durumu sonucundan bedensel ve ruhsal zarar görme durumu ortaya çıkması gerekir.
Meslek hastalığına yakalanan işçinin belli süre sigorta süresinin olması ve prim ödemesinin bulunmasına gerek yoktur. İşçinin meslek hastalığına işten ayrıldıktan sonra yakalanması hâlinde, hastalığın yönetmelikte belirlenen yükümlülük süresi içinde ortaya çıkması gerekir. Listede belirlenen yükümlülük süreleri en az iki gün, en fazla da yirmi beş yıldır.
Bir hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilebilmesi için hastalık ve meslek arasında nedensellik bağının bulunması gerekmektedir. Meslek hastalığında işçiye bedensel ve ruhsal zarar veren olayın bir anda olması beklenmez, belli bir süre geçtikten sonra ortaya çıkabilir.
Meslek Hastalığının Sosyal Güvenlik Kurumu Tarafından Tespiti
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 14.maddesine göre sigortalının çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulup tutulmadığının tespitinde şu adımlar izlenir:
· Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları tarafından usulüne uygun olarak düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbı belgelerin incelenmesi,
· Kurumca gerekli görüldüğü durumlarda, işyerindeki çalışma şartlarını ve buna bağlı olan tıbbı sonuçları ortaya koyan denetim raporları ve gerekli tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu Kurum Sağlık Kurulunca meslek hastalığının tespit edilmesi.
İlgili Kanun maddesinde de belirtildiği gibi sigortalının tutulduğu hastalığın meslek hastalığı olup olmadığının tespiti iki adımlı prosedür neticesinde belirlenmektedir.
Birinci aşamada, sigortalı kişinin üstlendiği iş sebebiyle meslek hastalığına yakalandığının sağlık hizmeti sunucuları tarafından usulüne uygun olarak düzenlenen sağlık kurulu raporları ve dayandığı tıbbi belgelerle tespit edilmesi gerekecektir. Madde hükmünde belirtildiği üzere yetkili sağlık kuruluşu Kurumun anlaşmalı olduğu herhangi bir hastane değil, Kurumca meslek hastalığının tespiti için özel yetki verilen bir sağlık hizmeti sunucusu olmalıdır
İkinci aşamada ise, sağlık kurulu raporlarının ve dayandığı tıbbı belgelerinin Kurum Sağlık Kurulunca saptanması gerekmektedir. Ek olarak Kurulca gerekli görülmesi halinde işyerinde çalışma şartları ve buna bağlı tıbbı sonuçlarını ortaya koyan denetim raporları ve gerekli diğer belgeler Kurum Sağlık Kurulunca incelenerek mevcut hastalığın meslek hastalığı olup olmadığı değerlendirilecektir. Kurum Sağlık Kurulunca verilen kararlar kesin değildir. Kurul, sigortalıda bulunan hastalığın meslekten kaynaklanmadığına karar vermişse, sigortalı Kurumun kararına karşı Sosyal Sigortalar Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz yapabileceği gibi iş mahkemesinde kurumu veya işvereni davalı göstererek hastalığın yönetmeliğe ekli hastalıklar listesinde bulunan mesleki bir hastalık olduğunun ispat edebilir.
Meslek Hastalığının Bildirilmesi
İşveren, sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını, öğrendiği günden itibaren 3 iş günü içinde, meslek hastalığı tanısı koymakla yetkilendirilen sağlık kuruluşları ise en geç 10 gün içerisinde Kuruma bildirmekle mükelleftir.
Meslek hastalığının bildirimi “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” ile yapılacaktır. Bildirim formu elektronik ortamda bildirilebileceği gibi, kağıt ortamında doğrudan ya da posta yoluyla da Kurumun ilgili ünitesine gönderilebilir.
Meslek hastalığının yasal süresinde bildirilmemesi durumunda, bildirim tarihine kadar geçen sürede sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği denetim talebinde bulunmadan doğrudan işverenden tahsil edilmektedir.
Meslek hastalığının kuruma bildirimi;
https://uyg.sgk.gov.tr/IsvBildirimFormu/bfMeslekGiris.do adresinden yapılmaktadır.
İlgili sayfa açıldıktan sonra meslek hastalığı bildirim girişi ekranından sigortalı bildirimi yapılabilir.
Meslek Hastalığının Soruşturulması
Sigortalı, meslek hastalığı tespiti için en son çalıştığı işyerinin bağlı bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğü / sosyal güvenlik merkezine başvuracak ve işlemler bu ünite tarafından takip edilecektir.
Başvuru yapan sigortalı, meslekte kazanma gücündeki kayıp oranının tespiti için yetkili sağlık hizmeti sunucularına sevk edilecektir.
Meslek Hastalığı Dosyalarının Hazırlanması ve Gönderilmesi
Meslek hastalığı tespiti vakalarında tüm dosyalar öncelikle meslek hastalığının tespiti ve aynı zamanda meslekte kazanma gücü kaybı oranı tespit edilmek üzere ilgili Kurum Sağlık Kuruluna gönderilecektir.
Kurum Sağlık Kuruluna gönderilmesi gerekli olan dosyalardan biri de Sosyal Güvenlik Denetmenlerince hazırlanması gereken ve sigortalının çalıştığı meslek hastalığı yapıcı işyerlerine ilişkin bilgileri içeren ve aşağıda bir örneği bulunan (Ek -12) formudur. İlgili formda sigortalının işe giriş ve işten ayrılış tarihleri ile yaptığı iş ve çalışılan süreyi gösterir bilgiler yer almaktadır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa göre iş sağlığı ve güvenliği yönünden işyeri teftişi Bakanlık iş müfettişlerince yapılmaktadır. İşyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden gerekli tedbirlerin alınıp alınmadığını gösterir denetim raporları ile sigortalının meslekte kazanma gücü kayıp oranının tespiti için gerekli olan işyeri ortam analiz raporları ile risk değerlendirme ve ölçüm raporlarından meslek hastalığı ile ilgili olanların bir kopyasının da işyerinin bağlı bulunduğu üniteye gönderilmesi gerekmektedir. Bahsi geçen evrakların ilgili birimler tarafından gönderilmediği durumlarda bu belgeler, ünite kısa vadeli sigorta servislerince sigortalılardan, işverenlerden ya da İŞKUR il müdürlüklerinden temin edilecektir. Tüm evraklar hazır olduktan sonra dosya meslekte kazanma gücünün tespiti için Kurum Sağlık Kuruluna gönderilecektir.
Kurum Sağlık Kurulu Görüşü Sonrası Denetime Sevk
Kurum Sağlık Kurulunca hastalığın meslek hastalığı olduğu yönünde karar verilmesi halinde iki seçenek ortaya çıkmaktadır. Buna göre meslekte kazanma gücü kayıp oranının %10 ve üzerinde çıkması durumunda dosya incelenmek üzere SGK Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına gönderilecektir. Meslekte kazanma gücü kayıp oranının %10 ve altında olması durumunda ise denetim talebinde bulunulup bulunulmayacağına ünite tarafından karar verilecektir.
Kusur Oranlarının Tespiti
Kurum müfettişleri tarafından yapılan meslek hastalıkları soruşturmaları sonucu düzenlenen raporlarda, işveren, sigortalı ve üçüncü kişiler hakkından kusur oranları ayrı ayrı belirlenmektedir.
Çalışma mevzuatına göre sigortalıların sağlık raporu alması gerektiği belirtilen işlerde, böyle bir rapora dayanılmaksızın veya eldeki rapora aykırı olarak bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırıldığının tespit edilmesi halinde, denetim talebinde bulunulmadan işverene rücu işlemi yapılacaktır.
Meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere, Kurumca işverene ödettirilir. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Kaçınılmazlık ilkesi ne yapılırsa yapılsın, ne önlem alınırsa alınsın iş kazasının yine de meydana gelmesidir.
Peşin sermaye değerinin tespitinde sigortalı veya hak sahibinin gelir başlangıç tarihindeki aylık gelirinin 12 katının yaş karşılığı olarak peşin sermaye tablosundaki değerle çarpımı sonucu bulunan rakamın 100’e bölünmesi sonucu çıkan rakam esas alınmaktadır.
Meslek hastalığının üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmesi durumunda, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara rücu edilmektedir.
Bu noktada meslek hastalığının önüne geçebilmek için işverenin, sigortalının ve işyeri hekiminin ayrı ayrı dikkat etmesi gereken hususlar bulunmaktadır.
Alınacak Önlemler
a.İşveren Tarafından Alınması Gereken Önlemler
İşveren tarafından işyeri ortamına uygun iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması, bu sayede oluşabilecek meslek hastalığı risklerinin önüne geçilmesi gerekmektedir. Bu anlamda işveren tarafından;
· Çalışana görev verilirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğu göz önüne alınmalıdır.
· Çalışanların ilk işe giriş tarihi itibariyle düzenli olarak tüm sağlık kontrollerinden geçirilmesine önem verilmelidir.
· Çalışanların biyolojik izlem sonuçları, genel sıhhi önlemler ve kişisel koruyucu donanımlar hakkında bilgilendirilerek, belirli periyotlarla gerekli eğitimlerin verilmesi gerekmektedir.
· İşyerinde düzenli olarak ölçüm ve analizler yapılarak olası bir meslek hastalığı riskinin önüne geçilmesi hedeflenmelidir.
· İşverenin meslek hastalığı sorumluluğunda işverenin kastı, işverenin işçilerin sağlığını koruma ve iş güvenliği ile ilgili mevzuata aykırı hareketi ya da işverenin suç sayılır eylemi olması durumunda hak sahibine yapılması gereken ödemeler Kurumca işverene ödettirilmektedir
b. Çalışan Tarafından Alınması Gereken Önlemler
* Çalışanarın, işyerindeki makine, cihaz, araç, gereç ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun şekilde kullanmaları gerekmektedir.
· İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalarda sağlık ve güvenlik yönünden ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında ve koruma tedbirlerinde bir eksiklik gördüklerinde, işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber vermeleri gerekmektedir.
* Meslek hastalığından şüphelenilmesi durumunda işyeri hekimi derhal bilgilendirilmelidir.
* Tıbbi muayenenin sonuçlarına dayanarak işyeri hekimi tarafından önerilen kişisel koruyucu donanımlar düzenli olarak kullanılmalıdır. İşyeri hekimi ya da iş güvenliği uzmanı tarafından önerilen çalışma tarzı ve davranışlara mutlaka uyulmalıdır.
c. İşyeri Hekimin Dikkat Etmesi Gereken Hususlar
* Çalışanlara yapılacak öneri işyerinin durumu ve tıbbi muayenelerin sonuçlarıyla tutarlı olmalıdır.
* Çalışanlar kişisel koruyucu donanımlar hakkında bilgilendirilmelidir.
* Sağlık değerlendirmesi sonucunda meslek hastalığından şüphelenilmesi durumunda işveren de bilgilendirilmeli ve gerekli önerilerde bulunulmalıdır. Ayrıca teşhis için çalışanın ilgili hastane ve kurumlara sevk işlemi derhal yapılmalıdır.
Sigortalılık işlemleri ile ilgili eksiksiz bilgi ve danışmanlık almak istiyorsanız info@bibilenvar.com ve isveren@bibilenvar.com e-posta adreslerine mail atabilirsiniz.
Bibilenvar, check up hizmeti ile işyeri kayıt ve belgelerinin ve işyeri uygulamalarının mevzuat ve uygulama bütünlüğünü kontrol ederek, Danışanlarının milyonlarca liralık İDARİ PARA CEZASI, TEŞVİK VE DESTEK KAYBI yaşamasının önüne geçmiştir.
Check-up teklifi için info@bibilenvar.com ve isveren@bibilenvar.com e-posta adreslerine mail atabilirsiniz.