Çalışma hayatının en önemli sorunlarından biri de yaşanan iş kazalarıdır. İş kazaları kişileri bedensel ya da ruhsal olarak engelli duruma getirebildiği gibi bazı durumlarda ölümle de sonuçlanabilmektedir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası uyarınca İş kazasına uğrayan kişiye ya da geride kalanlarına önemli haklar sağlanmaktadır. Bu haklardan yararlanabilmek için öncelikli olarak Sosyal Güvenlik Kurumuna iş kazası bildirimi yapılmış olması gerekmektedir. Bu yazımızda iş kazası bildirim süreci ile ilgili tüm detaylara ayrıntılı bir şekilde yer veriyoruz.
İş Kazasının Tarifi
İş kazası bir işçinin, işverenin kontrolü ve otoritesi altında çalışırken meydana gelen ve bedensel ya da ruhsal zarara neden olan bir olay olarak tanımlanır. İş kazaları çalışma ortamında meydana gelebileceği gibi, işle ilgili faaliyetler sırasında da gerçekleşebilir. 5510 sayılı Kanuna göre 4/a, 4/b ve 5.madde kapsamında İş kazası ve meslek hastalığı sigorta kollarına tabi olan sigortalıların maruz kaldıkları durumlar iş kazası sayılmaktadır
İş Kazasının Unsurları
Bir olayın iş kazası olarak nitelendirilebilmesi için belirli unsurların mevcut olması gerekir. Bunlar;
· Kazaya maruz kalan kişinin sigortalı olması,
· Kazaya maruz kalan kişinin bedenen, ruhen zarar görmesi,
· Sigortalının iş kazası tanımına uygun şekilde bir olayla karşılaşması,
· Kaza ile zarar arasında illiyet bağının bulunmasıdır.
İş Kazasının Kuruma Bildirimi Hangi Sürede Yapılır?
İş kazaları yaralanmalara, sakatlıklara ve hatta ölümlere yol açabilecek boyutlarda olabileceğinden, Kuruma bildirilmesi hayati önem taşımaktadır.
4a ve 5.Madde Kapsamındaki Sigortalıların İş Kazası Bildirimi
İş kazalarının bildirilme süreleri belirli kurallara tabidir. 4/a ve 5.madde kapsamında sigortalıların iş kazası, olayın gerçekleştiği kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma da en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilmelidir. İş kazası durumlarında bildirim süreleri iş günü olarak belirtildiğinden, hafta sonu ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinin bildirim hesabına katılmaması gerekmektedir.
Örneğin; 19.02.2024 tarihinde iş yerinde çalışırken iş kazası geçiren sigortalının iş kazası bildirimi en geç 24.02.2024 tarihi saat 23:59’a kadar bildirilmek zorundadır. (20-21 Şubat günleri hafta sonuna denk geldiğinden dolayı hesaplamaya dahil edilmemiştir.)
İş kazalarının işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmesi durumunda, bildirim süresi olayın öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde yapılmalıdır.
Yine örnek verecek olursak; Sigortalı 04.02.2024 tarihinde kullanmış olduğu tırın kaza yapması sonucu iş kazasına uğramış ve işvereni bu durumu 15.02.2024 tarihinde öğrenmiştir. Bu durumda işverenin en geç 17.02.2024 tarihi saat 23:59’a kadar Kuruma bildirim yapması gerekmektedir.
4b Kapsamındaki Sigortalıların İş Kazası Bildirimi
İş kazasına uğrayan 4/b kapsamında sigortalı ise kendisi tarafından 1 ayı geçmemek şartıyla, rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki 3 iş günü içerisinde Kuruma bildirim yapılması gerekir. 4/b sigortalısının iş kazası geçirmesi durumunda kolluk kuvvetlerine bildirim yapma zorunluluğu yoktur. Yalnızca Kuruma bildirim yapması yeterlidir.
Başka bir örnek verecek olursak; 10.10.2023 tarihinde iş kazasına uğrayan ve hastanede yatarak tedavi gören 4/b sigortalısı iş kazası bildirimini kaza tarihinden sonraki 45. gün yapmıştır. Bu sigortalı iş kazası bildirimi yapıldığı tarih itibarıyla ödenek almaya hak kazanacak olup Kanunda belirtilmiş olan bir aylık bildirim süresi geçtiği için geriye dönük olarak herhangi bir ödenek almayacak, yalnızca sağlık yardımları karşılanacaktır.
Uluslararası Sefer Yapan Ulaşım Araçlarında Meydana Gelen İş Kazalarında Bildirim Süresi
İş kazasının uluslararası sefer yapan kara, deniz veya hava ulaştırma araçlarında meydana gelmesi halinde bildirim süreleri aracın Türkiye’ye döndüğü günü takip eden ilk iş günü işlemeye başlamaktadır. Buna göre kara araçlarının sınır kapılarından Türkiye’ye giriş tarihi, deniz araçlarının ilk Türk limanına giriş tarihi ve hava ulaşım araçlarının da ilk Türk havaalanına iniş tarihi esas alınmaktadır. Ancak bu araçların herhangi bir nedenle Türkiye’ye gelememesi durumunda, sigortalının Türk sınır kapısından geçiş tarihi baz alınacaktır.
İş Kazası Bildirimi Nasıl Yapılır?
İş kazasının, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekinde yer alan “Ek-7 İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” eksiksiz doldurularak e-sigorta ile elektronik ortamda Kuruma gönderilmesi gerekmektedir. Bildirimlerin elektronik ortamda yapılması şart olmayıp, doldurulacak olan formun elden ya da posta yoluyla da Kuruma gönderilmesi mümkündür. Taahhütlü, iadeli taahhütlü veya acele posta ile yapılan gönderimlerde postaya veriliş tarihi esas alınırken, kargo veya adi posta ile yapılan gönderimlerde evrakın Kurum kayıtlarına intikal tarihi esas alınmaktadır
İş Kazası Bildirimi Süresi İçinde Yapılmazsa Ne Olur?
4/a kapsamındaki sigortalıların iş kazası bildirimlerinin işveren tarafından zamanında yapılmadığı durumlarda ödenekler Kurum tarafından ödenmektedir. Bu durumda işveren tarafından bildirimin Kuruma yapıldığı tarihe kadar ki ödemeler yasal faiziyle birlikte işverenden tahsil edilir.
4/b kapsamındaki sigortalıların kendisi tarafından yasal süre içerisinde iş kazası bildirimi yapılmaması durumunda ise bildirim yapılacak olan tarihe kadar ki ödenekler Kurum tarafından ödenmez, kişinin sağlık yardımları karşılanır ve yalnızca bildirim tarihinden sonraki sürelere ait ödenekler ödenir.
İş Kazası Bildirimlerinin Yapılmaması Durumunda İdari Para Cezası Tutarları Ne Kadardır?
İş kazalarının Kuruma bildirilmediği veya geç bildirildiği durumlarda 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa göre idari para cezası öngörülmüş ve ceza miktarı da işyeri tehlike sınıfı ve sigortalı sayısına göre ayrı ayrı sınıflandırılmıştır. Buna göre 2024 yılı için ceza miktarı minimum 24.607 TL olarak belirlenmiştir.
İş Kazası Bildirimi Gerçeğe Uygun Yapılmaz İse Ne Olur?
Kurum tarafından yapılan inceleme sonrasında sigortalı veya işveren tarafından yapılan iş kazası bildirimlerinin gerçeği yansıtmadığı tespit edilirse, yapılmış olan tüm ödemeler 5510 sayılı Kanunun 96.maddesinde yer alan yersiz ödemelerin geri alınması kapsamında kanuni faizi ile ilgililerden tahsil edilmektedir.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı durumlarında işverenlerce yapılması gereken işlemler, iş kazalarının bildirimi, işverenin ve üçüncü kişilerin sorumluluğu vb. konularda Bibilenvar"dan Ücretli Danışmanlık Desteği alabilirsiniz.