Ticari kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar, kollektif şirket ortakları, adi komandit şirketlerin komandite ve komanditer ortakları ve donatma iştiraki ortakları vergi mükellefiyetlerinin başladıkları tarihten itibaren sigortalı sayılacaklardır.
Bunlardan 1/10/2008 tarihinden sonra vergi mükellefiyetleri başlatılan sigortalıların bildirimleri vergi dairelerince mükellefiyet işleminin tesis tarihinden itibaren en geç iki ay içinde Kuruma yapılacaktır. Vergi mükellefiyeti işlemlerinin iki aydan önce tekemmül ettirilmesi halinde mükellefiyetin tesis tarihinden (vergi mükellef bilgilerinin vergi dairesince sisteme giriş tarihi) itibaren iki ayı geçmemek üzere tekemmül tarihinden itibaren en geç 15 gün içerisinde Kuruma bildirilmesi zorunludur.
Mükellefiyet tesis tarihi, bildirimi vergi dairelerince yapılması gereken sigortalıların işe başladıklarını vergi dairesine işe başlama bildirimi ile bildirmeleri üzerine (ya da bazı hallerde idarece yapılan tespitler üzerine) işe başlama bildirimi ekinde yer alan belgelerin vergi dairelerince kontrol edilmesi, iş yerinde yoklama düzenlenmesi ve bütün işlemlerin tamam olmasından sonra sisteme mükellefiyet tesisi için bilgi girişi yapıldığı tarihtir.
Örnek 1- Doktorluk mesleğinden dolayı 20/5/2011 tarihinde gerçek usulde vergi mükellefiyeti başlayan sigortalının sigortalılığı 20/5/2011 tarihi itibariyle başlatılacaktır. Bu sigortalının mükellefiyeti vergi dairesince tesis edilip, 20/7/2011 tarihinde tekemmül ettirilerek 1/8/2011 tarihinde Kurum kayıtlarına ilgili vergi dairesince elektronik ortamda aktarılması halinde, tekemmül tarihinden itibaren 15 gün içerisinde (3/8/2011’e kadar) bildirim yapılması yükümlülüğüne uyulduğundan bildirim süresinde yapılmış kabul edilecektir.
Örnek 2- Kasaplık mesleğinden dolayı 5/5/2011 tarihinde basit usulde gelir vergisi mükellefiyeti başlayan sigortalının sigortalılığı 5/5/2011 tarihi itibariyle başlatılacaktır. Bu sigortalının mükellefiyeti vergi dairesince tesis edilip, 17/6/2011 tarihinde tekemmül ettirilerek 8/8/2011 tarihinde Kurum kayıtlarına ilgili vergi dairesince elektronik ortamda aktarılması halinde, tekemmül tarihinden itibaren 15 gün içerisinde (1/7/2011’e kadar) bildirim yapılması yükümlülüğüne uyulmadığından bildirim süresinde yapılmış kabul edilmeyecektir.
Örnek 3- 4 ortaklı kollektif şirketin 14/11/2011 tarihinde vergi mükellefiyeti başlayan ortaklarının sigortalılıkları 14/11/2011 tarihi itibariyle başlatılacaktır. Bu sigortalıların mükellefiyeti vergi dairesince tesis edilip, 1/1/2012 tarihinde tekemmül ettirilmiş olup, Kuruma bildirimi vergi dairesi tarafından en geç 15/1/2012 tarihine kadar, 15/1/2012 tarihi resmi tatile denk gelmesi nedeniyle resmi tatili izleyen ilk iş günü olan 16/1/2012 tarihi dahil bildirim yapılacaktır.”
Örnek 4- Adi komandit şirket 4/2/2011 tarihinde 2 komandite, 3 komanditer ortaklı olarak kurulmuştur. Vergi dairesince 5 ortağın vergi mükellefiyetlikleri tesis edilip, 21/4/2011 tarihi itibariyle tekemmül ettirilmesi halinde ortakların bildirimleri 5/5/2011 tarihine kadar (5/5/2011 tarihi dahil) Kuruma yapılacak, sigortalılıkları 4/2/2011 tarihi itibariyle başlatılacaktır.
Sigortalılığın Sona Ermesi ve Kuruma Bildirimi
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılanlardan ticari kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanların sigortalılıkları mükellefiyetlerini gerektiren faaliyetlerine son verdikleri tarihte sona erecektir. Bu tarih, vergi dairelerince vergi mükellefiyeti terk işleminin tesis tarihinden itibaren en geç iki ay içinde Kuruma bildirilir. Vergi terk işlemlerinin iki aydan önce tekemmül ettirilmesi halinde işlemlerin tekemmül ettirildiği tarihten itibaren en geç 10 gün içerisinde Kuruma bildirilmesi zorunludur.
Mükellefiyet terk işlemi tesis tarihi, bildirimi vergi dairelerince yapılması gereken sigortalıların işi terk ettirdiklerini vergi dairesine işi bırakma bildirimi ile bildirmeleri (ya da bazı hallerde idarece yapılan tespitler) üzerine işi bırakma bildirimi ekinde yer alan belgelerin vergi dairelerince kontrol edilmesi, işyerinde yoklama düzenlenmesi ve bütün işlemlerin tamam olmasından sonra sisteme mükellefiyet terki için bilgi girişi yapıldığı tarihtir.
Örnek- 6/4/2011 tarihi itibariyle vergi mükellefiyeti sona eren sigortalının vergi dairesince vergi mükellefiyeti terk işlemi tesis edilip 20/5/2011 tarihinde tekemmül ettirilmiştir. Bu sigortalıların Kuruma bildirimleri vergi dairesince en geç 29/5/2011 tarihine kadar yapılması gerekmekle birlikte 29/5/2011 tarihi hafta sonu tatiline rastlaması nedeniyle takip eden ilk iş günü olan 30/5/2011 tarihine kadar yapılacaktır.
Kollektif Şirket Ortakları, Adi Komandit Şirketlerin Komandite ve Komanditer Ortakları ile Donatma İştiraki Ortaklarının Sigortalılıklarının Sona Ermesi ve Bildirimi
Kollektif şirket ortakları, adi komandit şirketlerin komandite ve komanditer ortakları ile donatma iştiraki ortaklarının sigortalılıkları vergi mükellefiyetlerinin bittiği tarihte sona erecek, bu tarih Gelir İdaresi Başkanlığı/vergi dairelerince, vergi mükellefiyeti terk işleminin tesis tarihinden itibaren en geç iki ay içinde Kuruma bildirilir. Vergi terk işlemlerinin iki aydan önce tekemmül ettirilmesi halinde işlemlerin tekemmül ettirildiği tarihten itibaren en geç 10 gün içerisinde Kuruma bildirilmesi zorunludur.
Örnek- Kollektif şirket ortağı olan ve 17/5/2011 tarihinde vergi mükellefiyeti sona eren sigortalının vergi dairesince vergi mükellefiyeti terk işlemi tesis edilip 3/6/2011 tarihinde tekemmül ettirilmiştir. Bu sigortalının Kuruma bildirimi tekemmül tarihinden itibaren 10 gün içerisinde vergi dairesince yapılması gerektiğinden en geç 13/6/2011 tarihine kadar (13/6/2011 tarihi dahil) yapılacak ve sigortalılık 17/5/2011 tarihi itibariyle sonlandırılacaktır.