Geçtiğimiz
günlerde 2021/34 sayılı SGK Genelgesi yayınlandı. Avrupa Sosyal Güvenlik Sözleşmesi ile
ilgili olan bu genelge çok taraflı sosyal güvenlik anlaşması olup Sözleşme;
Avusturya, Belçika, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, İspanya ve Türkiye
olmak üzere 8 ülke tarafından onaylamıştır.
İki taraflı uluslararası sözleşmelerde olduğu gibi çok
taraflı uluslararası sözleşmeler, söz konusu sözleşmede yer alan yürürlük
süreçlerinin tamamlanmasından sonra bu sözleşmeyi onaylayan ülkeler bakımından
yürürlüğe girmekte ve sözleşmeye taraf ülkeler arasında herhangi bir ikili
sözleşme akdedilmesine ihtiyaç duyulmaksızın doğrudan uygulanmaya
başlanmaktadır.
Bu bakımdan Sözleşme"nin taraf ülkeler arasında uygulanabilmesi
için ayrıca ikili anlaşma, sözleşme, protokol, mutabakat zaptı, vb. metinlerin
imzalanmasına ihtiyaç duyulmamaktadır.
Sözleşmenin 2 nci
maddesine göre Sözleşme, hastalık ve analık yardımları, malullük yardımları,
yaşlılık yardımları, ölüm yardımları, iş kazaları ve meslek hastalıkları
halinde yapılan yardımlar(Kısa ve Uzun Vadeli Sigorta Kolları), ölüm
ödenekleri, işsizlik yardımları, aile yardımlarını kapsamaktadır. Ancak,
Sözleşmenin 3 üncü maddesi ve II numaralı Ek"ine göre Sözleşmeye taraf ülkeler,
ülkeleri bakımından Sözleşmenin hangi sigorta rejimlerine uygulanacağını ve bu
rejimlere ilişkin uygulanacak mevzuatı (diğer bir ifadeyle ülkeleri bakımından
Sözleşme kapsamını) Sözleşmenin II numaralı ekinde belirtmektedir.
Ülkemiz ise hizmet akdine tabi çalışan sigortalılar için
hastalık, analık, maluliyet, yaşlılık, ölüm, iş kazası ve meslek hastalıkları
ile kendi nam ve hesabına çalışanlar bakımından maluliyet, yaşlılık ve ölüm
yani sadece uzun vadeli sigorta kollarına dair hükümlerine ilişkin uygulayacağını,
ölüm ödenekleri, işsizlik yardımları, aile yardımlarını ise uygulamayacağını
beyan etmiş ve kamu görevlileri ise tamamen Sözleşme kapsamı dışında
tutulmuştur.
Bu doğrultuda, Sözleşme, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi
kapsamındaki sigortalılar ile bu kapsamda gelir/aylık alanlar için hastalık,
analık, maluliyet, yaşlılık, ölüm, iş kazası ve meslek hastalıklarını yani kısa
ve uzun vadeli tüm sigorta kollarını, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi
kapsamındaki sigortalılar ile gelir/aylık alanlar için malullük, yaşlılık ve
ölüm sigortasını yani sadece uzun vadeli sigorta kollarını kapsamaktadır.
Ancak, Sözleşmenin 26 ncı maddesi gereği hastalık ve analık
hükümlerinin uygulanması ülkeler arasında mutabakata bırakıldığından ve Ülkemiz
ile İspanya ve Portekiz arasında bu yönde bir mutabakat olmadığından hastalık
ve analık hükümleri bu iki ülke özelinde uygulanmayacaktır.
506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci
maddesinde belirtilen emekli sandıkları Sözleşme kapsamında olup Kanunun 4 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olanlar için uygulanan
Sözleşme hükümleri bunlar hakkında da uygulanacaktır. Bu kişiler hakkında
ilgili ülke yetkili kurumları ile yapılacak yazışmalara Kurum aracılık
yapacaktır. Ancak talep formülerlerinin düzenlenerek Kuruma intikal ettirilmesi
ile ilgili işlemler, ilgili sandık tarafından gerçekleştirilecektir.